Wapen van de familie Vernooij 17e en 18e eeuw

De afstamming van de

Familie Vernooij

Wapen van de familie Vernooij 17e en 18e eeuw
Hoofdpagina

Naar de database

Markante Vernooijen

Verhalen

Het wapen van de familie Vernooij

Spellingsperikelen

De Amerikaanse tak

De Werkhovense tak 17e eeuw

Kromme-Rijngebied

Kasteel Sterkenburg

Leuterveld

Literatuur en links

Inleiding over de afstamming van de familie Vernooij

De oudste Verno(o)ijen

Eerste losse vermeldingen van de familienaam Vernooij (Vernoij, Vernooy of Vernoy) komen voor in de stedelijke archieven of in registers van verpachtingen, die betrekking hebben op het Kromme-Rijngebied. De vroegste vermelding die de samenstellers hebben aangetroffen, betreft een zekere Jan Cornelisse Vernoij. Deze Jan was in 1555 schout van Doorn. Verder vinden we in registers van verschillende lenen (verpachtingen) in het Kromme-Rijngebied uit de 16e eeuw en de hele 17e eeuw, de naam Vernoij regelmatig vermeld. Eind 2008 werden wij door Johan Voorberg uit Apeldoorn gewezen op een nog eerdere vermelding van een Vernooij uit 1535. (Zie ook hieronder een bijdrage van hem over de herkomst van de naam Vernooij). Steunend op onderzoek van de archieven met betrekking tot landbezit van Overlangbroek, wees hij ons op ene Cely, weduwe van Eelgis (=Elias) Vernoij. Zij was in 1535 ter plaatse in het bezit van 5,5 morgen allodiaal goed. Haar zoon (Cornelis Eelgis Vernoij) die reeds in 1536 overleed zou de vader kunnen zijn van de hierboven vermelde schout van Doorn, Jan Cornelisse Vernoij. De onderlinge verwantschap tussen deze 16e eeuwse Vernoijen is echter (nog) onzeker bij gebrek aan voldoende archiefmateriaal.
Aangezien de naam Vernoij nergens anders en niet eerder opduikt, mogen we veronderstellen dat de naam enige tijd eerder (in de 15e eeuw of vroeger?) in het Kromme-Rijngebied is ontstaan.

Gijsbertus (1868-1952) en Johanna Vernooij

De oudste Vernooijen die op grond van documenten uit archieven met enige zekerheid in 'vast' in een stamboom passen leefden in de 17e eeuw. Voor zover wij weten zijn alle nu levende Vernooijen te herleiden tot twee 'stamvaders'. De oudste, Samuel Hermanszn. Vernoij (of Van Reynoy) woonde met vrouw Maria Adriaensdr. van Bosch in Wijk bij Duurstede. Samuel wordt gezien als de stamvader van de zogenaamde 'Wijkse tak' van de Vernooijen. Hij overleed voor 1614. In de stamboom bij deze website is hij te vinden onder nr [1292]. De Wijkse tak is uitgebreid beschreven in een publicatie uit 1999 door Dolly Vernooij - Verheijen [zie literatuur (Wijkse tak)]
Een waarschijnlijk iets jongere tijdgenoot van Samuel was Jan Corneliszn. Vernoij. Hij was landbouwer en woonde te Sterkenburg (in de buurt van Wijk Bij Duurstede). Omstreeks 1605 trouwde hij met Antonia Adriaansdr. Hij is in de stamboom te vinden onder nummer [260]. De nakomelingen van dit echtpaar vormen de zogenaamde 'Werkovense tak', vanwege het feit dat de meeste van hun directe nakomelingen in of rond Werkhoven woonden. Deze Werkhovense tak is beschreven in een boekje uit 2002.[zie literatuuropgave]. Een korte inleiding over de Werkhovense tak in de 17e eeuw is elders op deze website te vinden. Ook komen we vaak 'losse' Vernooijen tegen, die mogelijk wel aan een van de bekende takken te herleiden zijn, maar waarvan we de gegevens (nog) niet achterhaald hebben.
Jammer genoeg weten we ook niet met zekerheid hoe de verwantschap tussen de Wijkse en Werkhovense takken precies liep. In de hierboven genoemde publicatie over de Wijkse tak is een mogelijke stamverwantschap weergeven, maar die is erg speculatief. In dit verband duikt de naam 'Van Renoy' op, die enige aandacht verdient.

De herkomst van de naam Vernooij

Er doen verschillende -niet bewezen- theorien de ronde over de ontstaansgeschiedenis van de naam Verno(o)ij.
Een erg aantrekkelijke theorie, uitgebreid beschreven in de publicatie van Dolly Verheijen-Vernooij, is dat 'Vernoy' is ontstaan uit een verbastering van de (niet meer bestaande) familienaam 'Van Re(y)noy'. Rhenoy (huidige spelling) is een oud plaatsje gelegen aan de Linge (Beesd, Gelderland). Personen met de naam 'Van Re(y)noy' uit de 15e en 16e eeuw komen voor in de archieven van het Kromme-Rijngebied. In deze publicatie is ook een mogelijke verbinding van de Wijkse en Werkhovense takken met als gemeenschappelijke voorvader een zekere Geryt (of Gerijt) van Renoy, die in 1469 vermeld wordt te Amerongen. In de stamboom elders op deze website is de geschetste (mogelijke, maar niet bewezen) stamverwantschap weergegeven. U kunt Gerijt vinden onder nr. [6590] in de database.

Inmiddels heeft het Meertens Instituut, onder de rubriek 'herkomst familienamen' bij de naam 'Vernooij' deze theorie ook weergegeven.

Een tweede theorie gaat uit van een Franse oorsprong van de naam Vernooij. Sommige bronnen vermelden dat er reeds vanaf de middeleeuwen een levendige handel in paarden plaatsvond tussen Franse paardenhandelaren en boeren uit het Kromme-Rijngebied. En van de Fransen zou zich blijvend gevestigd hebben en de naam aangenomen hebben van zijn oorspronkelijke woonplaats Vernoy. De stelling wordt ondersteund door de observatie dat leden van de familie Vernooij opvallend vaak in hun beroep met paarden en handel te maken hadden. Iets waarin zij zich onderscheidden van andere boeren uit de streek.

Ten slotte is er de minst geloofwaardige theorie dat de naam afkomstig zou zijn van het middelnederlandse woord 'vernooy', hetgeen een toestand van lijden, verdriet, ziekte of onheil vertegenwoordigde. Het lijkt echter onwaarschijnlijk dat iemand zich bewust een dergelijke naam zou aanmeten.

Nieuw licht op de herkomst van de naam Vernooij

Eind 2008 ontvingen wij van Johan Voorberg uit Apeldoorn een nieuwe en naar onze smaak erg overtuigende verklaring voor de herkomst van de naam Vernooij. Wij geven zijn tekst over de herkomst van de naam hieronder (zonder wijzigingen of weglatingen) weer:

"Het is verstandig om daarbij alle verschrijvingen en verkeerd verstane familienamen te vergeten en te concentreren op wat algemeen is. In dit geval "Ver-", de gebruikelijke vorm van "van de" en "van der", logischerwijs gevolgd door een toponiem (gelijk Verkerk, Verkuijll, enz). Dat toponiem wordt ook regelmatig in de administraties van die tijd gebezigd, en is dan vrij herkenbaar. Mits men zich er rekenschap van geeft dat de midden-"n" vanwege de uitspraak in deze regio kan "migreren" (verschuiven) van achternaam naar tussenvoegsel en omgekeerd. Om in de regio te blijven is daar het vroeg-Wijkse schepen- en vazallengeslacht Van Noort (1302)/ Van Noirde/ Van Oirdt/ Van Oerde (Elias van Oerde, overleden vr 1376, vazal van de heren van Putten, Strijen, Abcoude en Gaasbeek, gegoed nabij de hiervoor genoemde percelen n onder Pernis, met leengoed aldaar van dezelfde heer) een mooi voorbeeld van. Een naam die namelijk verwijst naar de herkomst van de familie, namelijk Oort (later: Noorden), een onder Wijk gelegen bebouwing bij de Dwarsdijk aan de (strategisch belangrijke) weg tussen Utrecht en Tiel nabij het Beusichemse veer. Vernoij wijst vergelijkbaar op de buurtschap Oiy, Ooi tussen Kesteren en Tiel, gelijk in dezelfde Langbroekse regio ook de naam Van Ommeren naar de aanpalende regio wijst." [Johan Voorberg, december 2008]

Laatst bijgewerkt op: 27 februai 2009


Over deze website

Vragen of opmerkingen, mail ons: